أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
236
قانون ( فارسى )
ناچارى نبوده است و سببى بسيار ضرورى پيش نيامده است كه در آن دست برند مىدانى براى چه اين دستكارى را كردهاند ؟ ! تنها براى اينكه نام آنها را در تاريخ ثبت كنند و بگويند در ترياق فاروقسازى دست داشتهاند و لا غير . خواستهاند نامشان چون نام و آوازهء اندروماخس - كه ترياق فاروق را ابتكار كرده است - باشد . و به عقيدهء من بهتر آن است كه در چيزى آزموده شدهء چنين كه بهرهرسانىاش به اثبات رسيده است ابدا دست نزنند و بر آن چيزى نيفزايند و چيزى را كاهش ندهند . اوزانى كه براى داروهاى سادهء موجود در تركيب برگزيده شدهاند با دقتى چنان انتخاب شدهاند كه ويژگى خود را كاملا اظهار كنند . اگر يكى از اين طبيبان فلسفهباف ادعا كند كه خوب خاصيت اين داروها را يكىيكى مىشناسد و راجع به مقدار وزن آنها اطلاع كامل دارد و ازاينرو دستكارى را لازم دانسته ، واقعا دروغى شاخدار فرموده است . مثل اين است كه كسى بگويد من وزن عنصرهاى چهارگانه در انسان و اسب و غيره را مىشناسم و اندازهگيرى كردهام . ترياق مراحل عمرى همچون مراحل عمر انسان را دارد : بچگى ، نوجوانى ، جوانى ، پيرى و مرگ . ترياق بعد از شش ماه از تركيبش يا تا بعد از يك سال بچه است . و سپس شروع به مرحلهء نوجوانى ، جوانى و باليدگى مىكند . منتهاى نيرو گرفتنش در مناطق گرمسير تا ده سالگى است و در مناطق سردسير تا بيست سالگى روز به روز نيرومندتر مىشود و در بيست سالگى به اوج تأثيربخشى مىرسد . بعد از ده سالگى در سرزمينهاى گرم و بعد از بيست سالگى در سرزمينهاى سردسير ، پايين آمدن درجات تأثيرش شروع مىكند . بعد از بيست سالگى در منطقهء گرم و بعد از چهل سالگى در منطقهء سرد ، تأثير ترياقى بودن را از دست مىدهد . بعد از سى سالگى در منطقهء گرم و در منطقهء سردسير بعد از چهل سالگى با معجونهاى كمارزش غير ترياقى هماهنگ مىشود و ديگر نشايد آن را ترياق ناميد . مار گزيده و گزيدهء مسموم شده را بايد با ترياق نوساخته و جوان و پرانرژى معالجه كنى ، و پايينتر از آن حالت را با ترياق ناتوانتر معالجه كن ! براى اينكه بدانى كه ترياق جوان است يا كودك ، ناتوان است يا توانا ، تازه است يا كهنه و خوب است يابد ، آزمايشهايى به قرار زير وجود دارند : 1 - داروى مسهلى به انسانى بده كه اسهال شود و منتظر باش هروقت دارو خوب كار كرد و آن شخص اسهال شد ، كمى ترياق به وى بده بخورد . اگر اسهال بند آمد معلوم مىشود كه ترياق تازه است و كهنه نشده است و گرنه بد است . 2 - جالينوس مىفرمايد : « خروس بيابانى را شكار كنند - كه خروس بيابانى مزاجش از مزاج خروس خانگى خشكتر است - ( من فكر مىكنم منظورش تذرو نر باشد ) جانور نيشزن مسمومكنندهاى را به جانش بيندازند و بعدا ترياق به وى بخورانند . اگر نمرد و رهايى يافت ، معلوم مىشود كه ترياق جوان و نيرومند و خوب است . 3 - مىشود آزمون فوق را در علاج كسى كه افيون ، شوكران و غيره خورده و مسموم شده است اجرا كنند . اما اگر كسى بيش بخورد ، ترياق هرچند خوب و تازه هم كه باشد ، كمتر از پس بيش